https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/ Sun, 14 Jun 2026 04:13:23 +0000 MyBB https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6542.html Tue, 07 Jan 2025 04:55:19 -0500 admin]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6542.html
  mit-i-stvarnost-u-jugoistonoj-srbiji_compress.pdf (Veličina: 382.04 KB / Preuzimanja: 62) ]]>
  mit-i-stvarnost-u-jugoistonoj-srbiji_compress.pdf (Veličina: 382.04 KB / Preuzimanja: 62) ]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6532.html Thu, 28 Nov 2024 00:30:29 -0500 ivicab]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6532.html https://youtu.be/pkSmpoGChZk?si=ZyjzoraoWpwu1GJu]]> https://youtu.be/pkSmpoGChZk?si=ZyjzoraoWpwu1GJu]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6378.html Wed, 23 Aug 2023 15:39:59 -0400 Miro]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6378.html Treba mi pomoc oko ovih fotografija i znakova ako neko zna o cemu se radi




]]> Treba mi pomoc oko ovih fotografija i znakova ako neko zna o cemu se radi




]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6159.html Mon, 14 Jun 2021 17:30:24 -0400 admin]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6159.html Nazivi starih gradova]]> Nazivi starih gradova]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6158.html Mon, 14 Jun 2021 16:16:19 -0400 admin]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6158.html
  Milos S. Milojevic - Putopis dela Prave Stare Srbije.pdf (Veličina: 3.87 MB / Preuzimanja: 87) ]]>
  Milos S. Milojevic - Putopis dela Prave Stare Srbije.pdf (Veličina: 3.87 MB / Preuzimanja: 87) ]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6156.html Mon, 14 Jun 2021 16:07:39 -0400 admin]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6156.html http://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/...atpisi.pdf]]> http://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/...atpisi.pdf]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6076.html Fri, 20 Nov 2020 02:33:40 -0500 mr.milos]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-6076.html Na ovoj stranici su dati pregled i objašnjenja (rečnik) nekih manje poznatih toponima, reljefnih karakteristika i lokalnih naziva koji se sreću na teritoriji Republike Srbije. Navedeni su i pojmovi koji nisu toponimi sami po sebi, ali iz kojih se izvode toponimi (npr. fitonimi - toponimi dobijeni od imena biljaka i slično). Takođe, uvršćene su i neke arhaične reči koje su se tokom vremena izgubile iz govornog jezika, ali su ostale sačuvane u zemljopisnim imenima.
A
ahar - konjušnica (tur)
alija - spahijska zemlja za vreme turske vladavine; nakon oslobođenja razdeljena seljacima
aluga - gusta šuma
amborija - podgrađe, naselje ispod tvtđave, trgovište (grč.)
anta - humka koja označava granicu između dva atara ili dva vlasnika zemlje
ara - poljana (alb. arë)
arsana - pristanište (grč.)
at - brežuljak, greda (mađ. hát)
atar - područje koje pripada nekom naselju
atmejdan - konjsko trkalište
aščinica - javna kuhinja, radnja u kojoj se jela spremaju za novac
azmak - močvarno zemljište (tur)
B
babuni - bogumili, srednjevekovni jeretici
bač, bačija, bačina, bačilo - sklonište za stoku u planinskim predelima
badanj - izvor uređen za uzimanje (zahvatanje) vode
bair - zemljište pored obale (tur. bayir); takođe i zemlja za ispašu
bajta - koliba, zemunica
barilo - mesto gde voda lagano izvire, bari
batala - močvarno, neupotrebljivo zemljište
batlak - glib, kaljuga
baždarana - trošarinska stanica
begluk - zemljišno područje kojim je upravljao beg u doba turske imperije (tur)
bedem - nasip (tur. beden)
bel, pel - brežuljak (mađ)
bent - brana, ustava (tur)
berak, berek - gaj, šumarak (tur)
bezistan - pokriven trg, čaršija, mesto za trgovinu (tur)
bezdan - ponor, provalija
bigor - bela zemlja
bilo (planinsko) - planinski venac koji je pri vrhu zaravnjen (plećat), glavni pravac prostiranja planine
bišće, bihak, bihag - kraljevsko dobro, imovina
blatuša - vlažna oranica, blatnjava njiva
bobija - humka, grobno mesto
bogaz - tesnac, teško prohodan put (tur)
boka - ušće
bostan - doslovno bašta (tur)
brid - oštar greben koji se proteže vertikalno uz stenu
brinje, brnja - drvolika biljka sa bobičastim plodovima
broć - vrsta cveta, koristio se za dobijanje crvene boje za bojenje tkanina i farbanje uskršnjih jaja
brod - gaz, plićak ,plitko mesto reke ili jezera gde je bilo moguće preći i prevesti stoku
buča, buče - bukova šuma
buk - nemirni deo reke, brzak, slap, prelivanje vodenog toka niz stene
bunjište - đubrište, smetlište
budžak - ugao, zabačeno i skrovito mesto, udaljeno od glavnih puteva (tur)
burdelj - zemunica
busija - zaseda. U prenesenom značenju se odnosi na skrovito ili nepristupačno mesto.
C
ceh, ceo - rudnik (nem. Zeche). Sreće se kao iskvareni naziv (toponim) ceovi, ceo i obično ukazuje da je lokalitet imao veze sa srednjevekovnim rudarstvom.
citadela - samostalno utvrđenje u gradu ili unutar veće tvrđave
cigura - glib, blatište (tur. ciĝer)
crkvine - mesto gde se nalaze ostaci crkve
Ć
ćafa - planinski prevoj (alb.)
ćelija - monaška odaja
ćelina - proplanak, iskrčeno mesto u šumi, laz
ćuprija - most
ćuvik - brežuljak, uzvisina
Č
čador - šator (tur)
čair - livada (tur)
čajlije - razvaline grada ili tvrđave (tur)
čarda - nastrešnica na četiri stuba (pers)
čardak - prostorija na spratu kuće, sa tremom prema ulici, takođe i sinonim za veliku kuću, dvorac, letnjikovac (tur)
čarnica - crnica, njiva sa crnom zemljom
čatrnja - ozidana jama za skupljanje kišnice u sušnjim krajevima
čauš - podnarednik u turskoj vojsci
čelopek - predeo koji je izložen suncu
čečar, čečvar - šiblje
čelenka (izvorišna) - blago zatalasano levkasto udubljenje gde se skupljaju vode nakon padavina i započinju rečni tok
čemernica, čemerica - otrovna biljka iz roda Veratrum
čerga - pokretni logor
češme, česma - uređeni izvor (tur). Pre nego što su se pojavile vodene pumpe, česma je bila uređeni izvor, najčeće izveden tako da voda pada u luku, što olakšava zahvatanje
čevrntija - rečni vrtlog, vir
čiflik - feudalni posed iz vremena turskog carstva (tur. Çiftlik), reč se upotrebljava u južnoj Srbiji i Makedoniji
čitluk - isto što i čiflik, ova varijanta se koristi u Šumadiji i Bosni
čot - oštar lesni odsečak, vrh brega
čuka, čukara, čoka - planinski vrh, ali i brdo. Javlja se u Istočnoj Srbiji.
čukur - jama, jarak, udolina (tur. çukur)
D
dažd - kiša (staroslovenski)
del - delnica, vododelnica, vrh grebena (zaravan na bregu u planini)
deli - hrabar (tur)
derdap, derdapa - mesto na reci gde su obala i dno jako strmi; obično prepoznatljivi po jakim rečnim strujama (tur. gerdap, pers. girdap)
dere - potok (tur)
dervent - tesnac, klanac, planinska staza (tur. derbent)
dlpka - dupka, jama
dol, dolja - dolina
dolma - nasip
donžon - dominantna kula u utrvđenju
domb - džomba, nagli uspon, izbočina, kosina (mađ.)
dorćol - raskrsnica (tur. dörtyol)
drač(a) - biljka, vrsta žbuna (lat. Paliurus spina-christi), neki je svrstavaju i u lekovito bilje
draga - 1. manja morska uvala ili zaliv 2. dolina
dročina - gustiš, čestar
dub - hrast na staroslovenskom
dubrava - šuma, lug (izvedeno od dub)
dumača - uvala
dučina - mračno mesto, obično udolina u gustoj šumi
Đ
đal - breg (rum)
đeram - bunar
đevđelija - zemlja za oranje, vlasništvo jedne porodice
đol - kaljuga, blatište (tur. göl)
đumrukana - carinarnica (tur)
DŽ
džada - put (tur)
džemat - verska opština (zajednica) kod muslimana; kod hrišćana to bi bila parohija (tur. cemaat )
džumruk - carina, državni prelaz (tur)
F
fat - 1. prostor za bašte u neposrednoj okolini naselja 2. hvat (mera za dužinu)
fok - preliv, jarak (mađ. fok)
fuše - polje (alb. fushë)
G
gabar, gaber - grab (drvo)
gaj - manje šumsko područje, šumarak, lug
glama - kamenito golo brde koje se sa jedne strane pravilno uzdiže, a sa druge ima oštar odsek
glava - obično mala uzvisina, veća od humke, ali manja od brda
gletvište - stari rudarski radovi, predeo sa tregovima rudnika
glbok - dubok (staroslov.)
globočište - duboko mesto na reci ili jezeru
gložje - trnje
gobelja - drveni deo spoljasnjeg kruga tocka u obliku luka
gradina - utvrđeno mesto, takođe i stari izraz za uređenu zelenu površinu, park, baštu, vrt
graovište - njiva na kojoj je posađen grah (pasulj ili pasuljica)
gramada, gremada - gomila kamenja na livadi (istočna Srbija)
grebalište, grebalo - mesto na kom se grebala vuna
greda - malo uzvišenje, brežuljak, ponegde znači izdignuta rečna obala, litica
griža - klisura, provalija, litica, stene nagrizene padavinama i erozijom
gromila - zemljana ili kamenita humka, brežuljak
gruda, grudine - okrugast kamen ili stena
grunt - zemljište za kuću, ponekad se koristi i u značenju temelj
guber - debela vunena pokrivka
gudura - dubodolina
gumno, guvno - proplanak ili deo naselja na kome se okupljao narod; alternativno, prostor u blizini kuće ili naselja na kom se obavljala vršidba
guri - kamen (alb. guri)
gudžalište - prostor gde se odvijala pastirska igra gudžanje, obično proplanak ili livada
gvozd - gusta šuma (starosrpski)
H
hamam - kupatilo (tur)
han - odmorište, konačište (tur)
has - carsko (sultanovo, dvorsko) imanje (tur)
hvost - sitna šuma (staroslovenski)
hisar - tvrđava (tur)
hum, humka, umka - manje uzvišenje, uzvisina, često označava i neko grobno mesto od značaja za lokalno stanovništvo
hrbat - greben
I
ilidža - banja (tur)
isposnica - usamljeno mesto, obično pećina, na kojem su monasi pustinjaci ispunjavali svoj zavet u tišini i molitvi
istočnik - izvor
izba - koliba
J
jalija - rečna obala, prostor pored reke (tur. yali)
jalovica - neplodna (jalova) zemlja
jarak - rov iskopan za odvođenje vode
jaroš - raskrsnica, ali i pašnjak, ledina, opšti pojam za oblast. Jaroši su i administrativne celine u Mađarskoj.
jaruga, jar - vododerina, usek koji je napravila voda, uzana duboka formacija obično oko reke ili potoka
jaz - provalija
jaža, jažva, vodojaža - jarak kojim se voda vodi na njive
jelak, jelovik - stanište jele ili smrče, jelova šuma
jendek - neprohodno mesto, ali takođe i rov, kanal
K
kačara - koliba u kojoj su se čuvale kace i burad
kajnak - izvor, vrelo (tur)
kao, kal - blato, blatište
kaldrma - kameni put (tur. kaldirim)
kale, kaljaja - tvrđava (tur)
kamarište - mesto gde se plasti seno, kamara - plast sena, stog sena
kara - crn, crna (tur)
karavan - zajedničko putovanje trgovaca, od karvan - društvo (pers)
kasaba - gradić, manje mesto (arap)
kaštel - zamak, utvrđenje, tvrđava. U kasnijem periodu više se koristi za plemićki dom. Tipično u Vojvodini.
katun - pastirsko privremeno sezonsko naselje u višim predelima gde se stoka izvodi na ispašu
kaza - kadiluk, oblast pod upravom jednog sudije (kadije) (tur)
kazuk, kazik - drveni stub za vezivanje lađa ili čamaca (tur)
kik - grba, hrba (staroslov)
kiseljak - banja, banjski izvor
kladenac - izvor
klenovik, klenak - klen je vrsta rečne ribe, ali i vrsta drveta, livadski jasen, rasprostranjen u našim krajevima
klisa - crkva (grč)
ključ - rečni zavoj, mesto gde reka peni
kodra - brdo, breg (alb. kodrë)
kočina - obor za svinje (istočna Srbija)
kolnik - kolski put
kolo - topionica (metala)
kom - nepristupačno, šiljato brdo (sinonimi okom, okomak)
kontumac - karantin
konjuh - ugovorni konjušar, osoba koja čuve konje; u srednjevekovnim poveljama pominjani su ljudi koji čuvaju vlastelinske konje
korija - lug, šumarak (tur. karye)
kornet - krš
korutina - kotlina sa strmim obodima
kosanica - livada predviđena za senokos/li>
kosjer - srpasto sečivo na dugoj dršci za krčenje mladih stabljka drveta (potezanjem)
kostol - tvrđava, zamak (lat. castellum)
kotun - zaselak, deo sela naseljen jednom familijom (vlaški)
kovanluk - pčelinjak, pčelanik
kovilje - vrsta trave (lat. Stipa pennata)
košarište - tor za ovce
kraguj - staroslovenski naziv za pticu kobac (lat. Accipiter nisus)
krajina, krajište - deo državne teritorije koje se nalazi uz granicu
kraku - kosa, padina (vlaški)
kram - drvene konstrukcija na ulazu u rudarsko okno; služila za obezbeđenje početka okna i za čuvanje alata
krčevina, krčija - zemljište koje se krčenjem pretvara u obradivu površinu
krivaja - potok ili rečica koji često menjaju smer, krivudaju
krndija - krševiti predeo (tur. kirindi)
krst - udolina (starosrp.)
krupa - drvene konstrukcija na ulazu u rudarsko okno; služila za obezbeđenje početka okna i za čuvanje alata
krušac - rečni kamen koji se koristio kao građevinski materijal za zidanje
kuk - brdo sa kamnitim vrhom
kulača - jednostavno pastirsko sklonište od granja u obliku kupe
kulina - mesto na kojem se nekada nalazila kula ili njeni ostaci
kulmja - vis, beg, padina (vlaški)
kupljenica - kupljena zemlja ili njiva
kurgan - zemljana humka koja pokriva grobnicu
kutugeri - bogumili, pravoslavni jeretici rasprostranjeni u Bosni, Makedoniji i Bugarskoj
L
lad - hladovina
lagum - podrum, prokop, ali i prirodna pećina (tur. lagun)
lastva - travnata površina među stenjem, liticama
laz - lazina, raskrčena šuma, brdska kosina koja se može savladati hodom. Naziv se često sreće na jugu Srbije.
ledina - ledinište, zemlja u korovu, travnato područje koje se ne obrađuje
lepen - list (drveta)
les - sedimentna stena koja se lako kruni i stvara peskoviti nanos (nem. Loess). Područja se lako prepoznaju po karakterističnom pejzažu, lesnim zaravnima ili peščarama, peskovitim oblastima žute boje.
letište, letovište - letnji pašnjak
lido - peščani sprud
liman - potopljeno rečno ušće, obično sadrži i peščani sprud
lokva - mala bara
lopuh - lekovita biljka (Petasites hybridus)
lozik - vinograd
luč - crni bor
luča - baklja, zrak, svetlost
luka - staroslovenska reč za područje uz vodu
lung - dugačak, dugi (vlaški)
luža - lokva, mulj (staroslov.)
M
mađupnica - manastirska kuhinja sa trpezarijom
mahala, mala - deo sela, zaseok, ali i gradska četvrt (tur)
maja - planinski vrh (alb)
majdan - rudnik (tur. maydan)
majur - seosko imanje, veće poljoprivredno dobro zajedno sa pripadajućim zgradama i samim domaćinstvom (nem)
mlakva - bara, močvarno zemljište
mandra - bačija, skolnište za stoku u hladnim mesecima; takođe i ograda
med, mjed - bakar, bronza (staroslov.)
mejdan - mesto nekadašnjeg boja ili bitke (tur.)
mendula - badem (lat.)
menzulana - postaja, stanica na poštanskoj saobraćajnici
merćez - središte, centar (tur. merkez)
meteriz - otkop od zemlje, rov, šanac
metoh - zemljište u vlasništvu manastira, ne mora nužno da se nalazi uz sam manastir
mezar - grob (tur.), mezarje - groblje
mezra - napušteno imanje ili njiva (tur.)
miljak - komad zemljišta (njive ili vinograda)
miljokaz - beleg, biljeg, mramor, kameni stub koji označava rastojanje u rimskim miljama
mirija - carska zemlja (tur.)
mirine - razvaline, ostaci zida (lat. murus)
mlaka - močvarno tlo, bara
močar - močvara, blatište
moštanica - velika greda na mostu
mrtvaja - bara koja je ostala izvan glavnog toka reke, obično kad reka delimično promeni svoj tok
mrčaj, mračaj - mračna gusta šuma
mulk - slobodno imanje (tur.)
muzga - bara, lokva (staroslov.)
muhadžir - izbeglica (tur.)
musafirhana - drumska gostionica (tur.)
N
naklo - cedilo
nerezina, nerez - zapušteno zemljište, pustopoljina
nugo - ugao (lokalizam)
nurija - parohija (grč.)
O
obršina - brežuljak
odun - drvo (tur.)
odžak - uobičajeno dimnjak, ognjište. U Bosni je sinonim za sredjevekovni dvor, raskošno imanje u koje su mogli da uđu putnici i u kojim je uvek gorelo ognjište na kojem se spremala hrana za namernike. Po svojim dvorovima znamenite porodice su se nazivale odžakovići ili kolenovići.
ogražde, ogražden - ograda
okapina - mala kratka pećina
okolište - okolina
omeđine - tragovi ili ruševine neke građevine (kuće, dvora, tvrđave)
oriz - pirinač
osoje - neosunčana ili senovita padina ili strana planine ili brda
ostrog - utvrda, tvrđava, mesto utvrđeno palisadom (staroslov.)
otes - međnik, međa, granica (starosrp.)
otoka - rečni rukavac, zaliv
P
padež - velika čistina
palanka - manje utvrđenje, isturena stražarnica (tur)
palež - prostor nastao paljenjem i raskrčivanjem šume
palisad(a) - drvena ograda od tesno pobodenih kočeva, podignuta u odbrambene svrhe
palučak - mala livada nepravilnog oblika kraj vode
panađurište - vašarište, izvedeno od panađur (seoski vašar)
paramun - stražara, osmatračnica (grč.)
parlog - zemlja zarasla u korov, neobrađena zemlja
pastr - šaren (staroslov.)
pašište, pasište - pašnjak (arh.)
perior - granica
perivoj - prostran i raskošno uređen vrt (grč. perivolos)
peštera - pećina
petrada - kamenolom (romanski, vlaški)
pirg - kula
piljište - mesto gde se ispira ruda
pimnice - vinski podrumi
plandište - odmorište
plakaonica - mesto na reci ili potoku gde se ispirala ruda
plužina - ravnica (vulg.lat. pluginum)
pljošta - plavno područje, močvara, bara
pod - zaravan podzidana kamenjem da bi se sačuvalo korisno zemljište (Crna Gora)
podgrad, podgrađe - naselje u podnožju srednjevekovnog utvrđenog grada (tvrđave su obično građene na uzvisinama)
poloj - prostor uz reku, vodoplavno zemljište
pojata - staja, takođe i pojilo, koliba, šupa
ponikva - vrtača, oblik kraškog reljefa
potajnica - povremeni izvor, mesto na kojem voda izvire samo u nekim prilikama; javlja se u krečnjačkim predelima kada spiranjem nastane podzemna jama kolenastog preseka i sa širim odvodom nego dovodom.
potecište - poljana na kojoj su se odžavale konjske trke (u srednjem veku)
potes - zemljišna nekretnina
potolina - kotlina, depresija
povija - rečno razvođe u ravnici
povijarac - duža padina koja se odvaja od planinskog venca i završava u ravnici ili na obali reke
povodanj - plavno područje pored reke
pravina - pripadajuće nepokretnosti, ono na šta vlasnik zemlje (oblasti) ima pravo; izraz koji se često sreće u srednjevekovnim poveljama
prćija - imanje dobijeno mirazom (grč. prokio)
prelo - takođe i poselo, okupljalište meštana, radi dogovora, zabave, obaveštavanja, trgovine
prelagnja - planinski prelaz ili prolaz kroz planinski masiv sa jedne na drugu stranu
prerast - prirodni kamena formacija (most) koji natkriljuje reku ili potok
presedlina - planinski prevoj
preslo, preslop - planinski prevoj
prevlaka - uska povrsina kopna koja spaja dva značajnija dela kopna
pripor - zimsko sklonište za ovce od pletenog pruća, pokriveno slamom
prisoje - sunčana strana planine
prnjavor - manastirsko imanje, naselje koje pripada manastiru
prošće - taraba, tradicionalna ograda od granja, plot
prud - sprud
pržina - morski pesak
purgeri, purgari - građani (nem.)
pusta - pustara, nenaseljena zemlja, ravnica (u Panonskom basenu)
R
rakita - jedna vrsta vrbe, (lat. Salix purpurea)
rame - vodoravni deo grebena ispod vrha
raspuće - raskršće, raskrsnica
rastoka - razvođe, bifurkacija, vododelnica
rataj - orač, zemljoradnik
razbojište - poprište boja ili bitke, megdan
razbojna - iskrčena zemlja
razvođe - vododelnica, uzvisina koja deli dva sliva
rđac - žuta boja
redina - zid uz poljske puteve
remeta - pustinjak (grč.)
resnik - vrsta biljke iz porodice glavočika, konopljuša, divljaka (lat. Eupatorium cannabinum)
revir - obala (nem. Revier)
rid - stena
rit - plavno područje
rivine - naziv za krševite ravni isprane i izrovane bujicama
rižište - pirinčano polje
rogoz - vrsta travnate biljke
rosulja - biljni rod sa oko 100 vrsta livadskih trava; takođe i sitna kiša
rovine - 1. rudarski površinski kopovi, 2. močvara, bara (rum.)
rt - kraj poluostrva, ali i ponegde vrh brda
rudina - neobrađena zemlja, područje sa travom za ispašu stoke, takođe i livada sa kamenitom podlogom na kojoj trava prvo sazri (zarudi)
rukomija - posuda za pranje ruku
rupište - mesto gde su kopale jame (zamke) za hvatanje vukova i divljih zveri
rupnik - rudar
ruslo - potok (staroslov.)
rus, rujan, rujav - crven
rusje - trnje (istočna Srbija)
rvenica - jama
rvenik - jarak, rov, kanal; takođe i izvor
ržana, rženica - raž (žitarica)
S
samar - sedlo (tur.) , koristi se u smislu planinski prevoj
samokov - topioničarsko postrojenje
sandžak - vojna i administrativno-upravna oblast u Turskom carstvu (tur. sancak - zastava). Sandžak se deli na nahije. Više sandžaka čini vilajet.
saraj - dvor, dvorac (tur. saray)
saraorina - rad na izgradnji puta, nadničenje
savak - brana sa jezerom
saz - trska (tur.)
sejalište - zemlja u napuštenom selu koju obrađuju meštani okolnih naselja
selište - napušteno naselje, mada se gdegde koristi i u obrnutom smislu, kao sinonim za selo. Slično kao trgovište, gradište, katunište, crkvište.
siget - ostrvo (mađ. sziget); zemljište ili teren koje je u vreme poplava odvojeno vodom
sinor - međa, seoska granica (grč.)
sinji - plavi
sjenica - prosto sklonište za stoku napravljeno samo natkrivanjem grnama sa lišćem
skala - stena
skakalo - mesto gde se preskače (prelazi) potok ili reka
skok - slap
skit - manastir u kojem žive isposnici
slatina - izvor slane, mineralne vode. Takođe označava i neplodnu zemlju.
sleme, slemen - zaravnjeni deo na vrhu brda
smrdan - barski ili močvarni izvor neprijatnog mirisa
sobrašnica - drvene zgradice u neposrednoj blizini manastira za okupljanje naroda za vreme sabora i praznika
sopot - staroslovenska reč za izvor
sremuš, skrembuš - divlji luk
srez - kotar, srednja administrativna jedinica, manja od okruga, a veća od opštine
stan - mesto boravka, stalno mesto, logor, tabor
strana - zemlja, kraj, predeo
starača - mrtvaja, usahli rukavac reke
stlp, stolp - stub, kula
strana - kosina, padina, opšti naziv za područje
straža, stražba, stražište - označava mesto gde su se držale seoske straže radi odbrane od iznenadnog upada turske vojske
strnjika - strnjište, njiva sa koje je posečeno žito
struga - prorušeni deo ograde na imanju za prolazak stoke
studenac - izvor (hladne) vode
supodina - podnožje planine ili brega, linija po kojoj se planina spaja sa susednim ravničaskim zemljištem
surduk - provalija (tur)
sušica - usahnula, ispošćena zemlja
sutjeska - tesnac, klanac između dva brda
suvača - mlin za žito koji su pokretali konji
suvaja - privremeni vodotok, potok koji presušuje
suvat - pašnjak sa pojilom
svrtanj - rudarsko okno
Š
šanac - odbrambeni rov
šeher - veće tursko naselje otvorenog tipa (utvrđeni gradovi se nazivaju hisar). Pri turskom zauzimanju nekog grada, mesto se zove varoš sve dok muslimani ne postanu većina - tada postaje kasaba. Veće kasabe prerastaju u šeher (Užice, Sarajevo)
šiljegarnik - mesto za napasanje ovaca (jagnjadi) (šilježe - stasalo jagnje)
širina - ravnica, prostrano područje
šiprag - šikara, zemljište obraslo visokim žbunjem
škrapa - brazde u krečnjačkim stenama, veoma neprohodan teren
škrbina - oštar i duboko usečen razmak u grebenu
šlajz - prevodnica, ustava (nem)
štrand - obala (nem)
štavalj - vrsta divljeg zelja
T
tabija - bedem, kamena utvrda (tur)
tamnik - duboki vir
tekija - islamska škola u kojoj se okupljaju sveštenici iz reda derviša (tur)
telek - zemlja, predeo (mađ)
telep - naselje (mađ)
tepe - planinski vrh (tur)
tilva - brdo (rum)
timar - manje zemljišno dobro (tur). Imanje koje je bilo u obavezi da isplaćuje do 2000o aspri svom spahiji.
tinja - blato, mulj ((staroslov.))
tišak - mirno mesto u reci, najčešće pogodno za kupanje
trebež - iskrčena površina predviđena za zemljoradnju
tresak - udar groma (lokaliteti treska, treskavac)
tonja - močvara, tresetište
topila - plitko mesto na reci gde se topi konoplja ili lan
tresava - tresetište, predeo sa nagomilanim blatom i tresetom
troskvište - mesto gde se ostavljala troska, otpadak prilikom livenja metala
trstika, trs, trsje - trska, šaša
tumul - kamena ili zemljana mogila
trap - mladi vinograd (u Primorju); takođe i (iskopana) ostava u zemlji
trošarina - putarina, mesto gde se naplaćivala drumarina
tulari - tobolac, futrola za strele
tumba - grob ( vulg. lat.); takođe i brdo (na jugu Srbije)
tumul - brežuljak koji označava grobno mesto
tur - divlje goveče
turbe - natkrivena grobnica (tur)
tuz - so (tur)
U
ubo, ubao - izvor, zdenac
udut - granica, međa (tur. hudut)
ulišta, uljanik - pčelinjak
usovi - snežne lavine
ustav - rečna brana
urvina, survina - klizište
urvište - ruševina, razvalina (arh.)
utrina - livada, opštinska zemlja, atar
uvor - ušće
uzor - zemljište obrađeno oranjem
V
vagan - posuda za merenje
vajuga - krivina reke, deo yemlje koji reka obuhvata svojim zavojitim tokom (rum.)
vakuf - zadužbina (imanje) u islamu (tur. vakif)
valoge, valožje - krečnjačke doline (uvale) sa izraženim bočnim stranama
valjavica - mesto na reci gde se ispirala tkanina
varda, vardište - straža, stražište, potiče od italijanskog (g)varda
var - tvrđava (mađarski)
vas, ves - selo, mestašce (staroslovenski)
venac - greben
viganj, vignjište - kovačko ognjište
vodojaža - akumulacija, veštačko jezero
vodopađa - rečni sliv, basen
voznik - 1. put kojim mogu preći zaprežna kola 2. jaruga za vuču oborenih drva
vran - crn
vrelo - izvor, kladenac
vrljak - strmina, pobrđe, brdo (južna Srbija)
vrtača, vrtop - kraška udolina ovalnog oblika
vrvina - strma, kozja staza
Z
zabel - deo šume koji se ne seče, odnosno, služi za napasanje stoke, najčešće obeležen guljenjem kore (zabeljivanjem)
zablaće - predeo iza močvare
zabran - manje šumsko područje
zagrađe, zagrađa - ograđeni vrt
zapis - zavetina, potpis, miro, bogomolje - istaknuto osveštano drvo u selu ili njegovoj okolini za koje se veruje da stoji kao zaštitnik sela. Često ima urezan krst. Obično je to hrast, ali se nailazi i na jasen, brest, beli dud i bukve.
zaslon - nasip, štitnik, grudobran
zavala - prostrano kotlinasto udubljenje
zdenac - kladenac, bunar, uređena jama u kojoj se skuplja podzemna voda
zelmet, zeamet - veće zemljišno dobro (tur). Imanje koje je bilo u obavezi da isplaćuje više 20000 aspri vlastelinu.
zgon, uzgon - ograđeno mesto na kom se okuplja stoka
zimište, zimovište - zimski pašnjak, obično u nižim i toplijim predelima
zindan - zatvor, tamnica (pers.)
zubar - evropski bizon
Ž
ždrelo - pećina, jama
žreb, ždreb - deo baštine, komad zemlje određene veličine
žrna - vodenični kamen
župa - kotlina, udolina, obično plodno područje oivičeno visovima. U srednjevekovnoj srpskoj državi župe su bile i administrativne jedinice. U Hrvatskoj se jedinice državne samouprave nazivaju županije. Hrišćanske crkve ]]> Na ovoj stranici su dati pregled i objašnjenja (rečnik) nekih manje poznatih toponima, reljefnih karakteristika i lokalnih naziva koji se sreću na teritoriji Republike Srbije. Navedeni su i pojmovi koji nisu toponimi sami po sebi, ali iz kojih se izvode toponimi (npr. fitonimi - toponimi dobijeni od imena biljaka i slično). Takođe, uvršćene su i neke arhaične reči koje su se tokom vremena izgubile iz govornog jezika, ali su ostale sačuvane u zemljopisnim imenima.
A
ahar - konjušnica (tur)
alija - spahijska zemlja za vreme turske vladavine; nakon oslobođenja razdeljena seljacima
aluga - gusta šuma
amborija - podgrađe, naselje ispod tvtđave, trgovište (grč.)
anta - humka koja označava granicu između dva atara ili dva vlasnika zemlje
ara - poljana (alb. arë)
arsana - pristanište (grč.)
at - brežuljak, greda (mađ. hát)
atar - područje koje pripada nekom naselju
atmejdan - konjsko trkalište
aščinica - javna kuhinja, radnja u kojoj se jela spremaju za novac
azmak - močvarno zemljište (tur)
B
babuni - bogumili, srednjevekovni jeretici
bač, bačija, bačina, bačilo - sklonište za stoku u planinskim predelima
badanj - izvor uređen za uzimanje (zahvatanje) vode
bair - zemljište pored obale (tur. bayir); takođe i zemlja za ispašu
bajta - koliba, zemunica
barilo - mesto gde voda lagano izvire, bari
batala - močvarno, neupotrebljivo zemljište
batlak - glib, kaljuga
baždarana - trošarinska stanica
begluk - zemljišno područje kojim je upravljao beg u doba turske imperije (tur)
bedem - nasip (tur. beden)
bel, pel - brežuljak (mađ)
bent - brana, ustava (tur)
berak, berek - gaj, šumarak (tur)
bezistan - pokriven trg, čaršija, mesto za trgovinu (tur)
bezdan - ponor, provalija
bigor - bela zemlja
bilo (planinsko) - planinski venac koji je pri vrhu zaravnjen (plećat), glavni pravac prostiranja planine
bišće, bihak, bihag - kraljevsko dobro, imovina
blatuša - vlažna oranica, blatnjava njiva
bobija - humka, grobno mesto
bogaz - tesnac, teško prohodan put (tur)
boka - ušće
bostan - doslovno bašta (tur)
brid - oštar greben koji se proteže vertikalno uz stenu
brinje, brnja - drvolika biljka sa bobičastim plodovima
broć - vrsta cveta, koristio se za dobijanje crvene boje za bojenje tkanina i farbanje uskršnjih jaja
brod - gaz, plićak ,plitko mesto reke ili jezera gde je bilo moguće preći i prevesti stoku
buča, buče - bukova šuma
buk - nemirni deo reke, brzak, slap, prelivanje vodenog toka niz stene
bunjište - đubrište, smetlište
budžak - ugao, zabačeno i skrovito mesto, udaljeno od glavnih puteva (tur)
burdelj - zemunica
busija - zaseda. U prenesenom značenju se odnosi na skrovito ili nepristupačno mesto.
C
ceh, ceo - rudnik (nem. Zeche). Sreće se kao iskvareni naziv (toponim) ceovi, ceo i obično ukazuje da je lokalitet imao veze sa srednjevekovnim rudarstvom.
citadela - samostalno utvrđenje u gradu ili unutar veće tvrđave
cigura - glib, blatište (tur. ciĝer)
crkvine - mesto gde se nalaze ostaci crkve
Ć
ćafa - planinski prevoj (alb.)
ćelija - monaška odaja
ćelina - proplanak, iskrčeno mesto u šumi, laz
ćuprija - most
ćuvik - brežuljak, uzvisina
Č
čador - šator (tur)
čair - livada (tur)
čajlije - razvaline grada ili tvrđave (tur)
čarda - nastrešnica na četiri stuba (pers)
čardak - prostorija na spratu kuće, sa tremom prema ulici, takođe i sinonim za veliku kuću, dvorac, letnjikovac (tur)
čarnica - crnica, njiva sa crnom zemljom
čatrnja - ozidana jama za skupljanje kišnice u sušnjim krajevima
čauš - podnarednik u turskoj vojsci
čelopek - predeo koji je izložen suncu
čečar, čečvar - šiblje
čelenka (izvorišna) - blago zatalasano levkasto udubljenje gde se skupljaju vode nakon padavina i započinju rečni tok
čemernica, čemerica - otrovna biljka iz roda Veratrum
čerga - pokretni logor
češme, česma - uređeni izvor (tur). Pre nego što su se pojavile vodene pumpe, česma je bila uređeni izvor, najčeće izveden tako da voda pada u luku, što olakšava zahvatanje
čevrntija - rečni vrtlog, vir
čiflik - feudalni posed iz vremena turskog carstva (tur. Çiftlik), reč se upotrebljava u južnoj Srbiji i Makedoniji
čitluk - isto što i čiflik, ova varijanta se koristi u Šumadiji i Bosni
čot - oštar lesni odsečak, vrh brega
čuka, čukara, čoka - planinski vrh, ali i brdo. Javlja se u Istočnoj Srbiji.
čukur - jama, jarak, udolina (tur. çukur)
D
dažd - kiša (staroslovenski)
del - delnica, vododelnica, vrh grebena (zaravan na bregu u planini)
deli - hrabar (tur)
derdap, derdapa - mesto na reci gde su obala i dno jako strmi; obično prepoznatljivi po jakim rečnim strujama (tur. gerdap, pers. girdap)
dere - potok (tur)
dervent - tesnac, klanac, planinska staza (tur. derbent)
dlpka - dupka, jama
dol, dolja - dolina
dolma - nasip
donžon - dominantna kula u utrvđenju
domb - džomba, nagli uspon, izbočina, kosina (mađ.)
dorćol - raskrsnica (tur. dörtyol)
drač(a) - biljka, vrsta žbuna (lat. Paliurus spina-christi), neki je svrstavaju i u lekovito bilje
draga - 1. manja morska uvala ili zaliv 2. dolina
dročina - gustiš, čestar
dub - hrast na staroslovenskom
dubrava - šuma, lug (izvedeno od dub)
dumača - uvala
dučina - mračno mesto, obično udolina u gustoj šumi
Đ
đal - breg (rum)
đeram - bunar
đevđelija - zemlja za oranje, vlasništvo jedne porodice
đol - kaljuga, blatište (tur. göl)
đumrukana - carinarnica (tur)
DŽ
džada - put (tur)
džemat - verska opština (zajednica) kod muslimana; kod hrišćana to bi bila parohija (tur. cemaat )
džumruk - carina, državni prelaz (tur)
F
fat - 1. prostor za bašte u neposrednoj okolini naselja 2. hvat (mera za dužinu)
fok - preliv, jarak (mađ. fok)
fuše - polje (alb. fushë)
G
gabar, gaber - grab (drvo)
gaj - manje šumsko područje, šumarak, lug
glama - kamenito golo brde koje se sa jedne strane pravilno uzdiže, a sa druge ima oštar odsek
glava - obično mala uzvisina, veća od humke, ali manja od brda
gletvište - stari rudarski radovi, predeo sa tregovima rudnika
glbok - dubok (staroslov.)
globočište - duboko mesto na reci ili jezeru
gložje - trnje
gobelja - drveni deo spoljasnjeg kruga tocka u obliku luka
gradina - utvrđeno mesto, takođe i stari izraz za uređenu zelenu površinu, park, baštu, vrt
graovište - njiva na kojoj je posađen grah (pasulj ili pasuljica)
gramada, gremada - gomila kamenja na livadi (istočna Srbija)
grebalište, grebalo - mesto na kom se grebala vuna
greda - malo uzvišenje, brežuljak, ponegde znači izdignuta rečna obala, litica
griža - klisura, provalija, litica, stene nagrizene padavinama i erozijom
gromila - zemljana ili kamenita humka, brežuljak
gruda, grudine - okrugast kamen ili stena
grunt - zemljište za kuću, ponekad se koristi i u značenju temelj
guber - debela vunena pokrivka
gudura - dubodolina
gumno, guvno - proplanak ili deo naselja na kome se okupljao narod; alternativno, prostor u blizini kuće ili naselja na kom se obavljala vršidba
guri - kamen (alb. guri)
gudžalište - prostor gde se odvijala pastirska igra gudžanje, obično proplanak ili livada
gvozd - gusta šuma (starosrpski)
H
hamam - kupatilo (tur)
han - odmorište, konačište (tur)
has - carsko (sultanovo, dvorsko) imanje (tur)
hvost - sitna šuma (staroslovenski)
hisar - tvrđava (tur)
hum, humka, umka - manje uzvišenje, uzvisina, često označava i neko grobno mesto od značaja za lokalno stanovništvo
hrbat - greben
I
ilidža - banja (tur)
isposnica - usamljeno mesto, obično pećina, na kojem su monasi pustinjaci ispunjavali svoj zavet u tišini i molitvi
istočnik - izvor
izba - koliba
J
jalija - rečna obala, prostor pored reke (tur. yali)
jalovica - neplodna (jalova) zemlja
jarak - rov iskopan za odvođenje vode
jaroš - raskrsnica, ali i pašnjak, ledina, opšti pojam za oblast. Jaroši su i administrativne celine u Mađarskoj.
jaruga, jar - vododerina, usek koji je napravila voda, uzana duboka formacija obično oko reke ili potoka
jaz - provalija
jaža, jažva, vodojaža - jarak kojim se voda vodi na njive
jelak, jelovik - stanište jele ili smrče, jelova šuma
jendek - neprohodno mesto, ali takođe i rov, kanal
K
kačara - koliba u kojoj su se čuvale kace i burad
kajnak - izvor, vrelo (tur)
kao, kal - blato, blatište
kaldrma - kameni put (tur. kaldirim)
kale, kaljaja - tvrđava (tur)
kamarište - mesto gde se plasti seno, kamara - plast sena, stog sena
kara - crn, crna (tur)
karavan - zajedničko putovanje trgovaca, od karvan - društvo (pers)
kasaba - gradić, manje mesto (arap)
kaštel - zamak, utvrđenje, tvrđava. U kasnijem periodu više se koristi za plemićki dom. Tipično u Vojvodini.
katun - pastirsko privremeno sezonsko naselje u višim predelima gde se stoka izvodi na ispašu
kaza - kadiluk, oblast pod upravom jednog sudije (kadije) (tur)
kazuk, kazik - drveni stub za vezivanje lađa ili čamaca (tur)
kik - grba, hrba (staroslov)
kiseljak - banja, banjski izvor
kladenac - izvor
klenovik, klenak - klen je vrsta rečne ribe, ali i vrsta drveta, livadski jasen, rasprostranjen u našim krajevima
klisa - crkva (grč)
ključ - rečni zavoj, mesto gde reka peni
kodra - brdo, breg (alb. kodrë)
kočina - obor za svinje (istočna Srbija)
kolnik - kolski put
kolo - topionica (metala)
kom - nepristupačno, šiljato brdo (sinonimi okom, okomak)
kontumac - karantin
konjuh - ugovorni konjušar, osoba koja čuve konje; u srednjevekovnim poveljama pominjani su ljudi koji čuvaju vlastelinske konje
korija - lug, šumarak (tur. karye)
kornet - krš
korutina - kotlina sa strmim obodima
kosanica - livada predviđena za senokos/li>
kosjer - srpasto sečivo na dugoj dršci za krčenje mladih stabljka drveta (potezanjem)
kostol - tvrđava, zamak (lat. castellum)
kotun - zaselak, deo sela naseljen jednom familijom (vlaški)
kovanluk - pčelinjak, pčelanik
kovilje - vrsta trave (lat. Stipa pennata)
košarište - tor za ovce
kraguj - staroslovenski naziv za pticu kobac (lat. Accipiter nisus)
krajina, krajište - deo državne teritorije koje se nalazi uz granicu
kraku - kosa, padina (vlaški)
kram - drvene konstrukcija na ulazu u rudarsko okno; služila za obezbeđenje početka okna i za čuvanje alata
krčevina, krčija - zemljište koje se krčenjem pretvara u obradivu površinu
krivaja - potok ili rečica koji često menjaju smer, krivudaju
krndija - krševiti predeo (tur. kirindi)
krst - udolina (starosrp.)
krupa - drvene konstrukcija na ulazu u rudarsko okno; služila za obezbeđenje početka okna i za čuvanje alata
krušac - rečni kamen koji se koristio kao građevinski materijal za zidanje
kuk - brdo sa kamnitim vrhom
kulača - jednostavno pastirsko sklonište od granja u obliku kupe
kulina - mesto na kojem se nekada nalazila kula ili njeni ostaci
kulmja - vis, beg, padina (vlaški)
kupljenica - kupljena zemlja ili njiva
kurgan - zemljana humka koja pokriva grobnicu
kutugeri - bogumili, pravoslavni jeretici rasprostranjeni u Bosni, Makedoniji i Bugarskoj
L
lad - hladovina
lagum - podrum, prokop, ali i prirodna pećina (tur. lagun)
lastva - travnata površina među stenjem, liticama
laz - lazina, raskrčena šuma, brdska kosina koja se može savladati hodom. Naziv se često sreće na jugu Srbije.
ledina - ledinište, zemlja u korovu, travnato područje koje se ne obrađuje
lepen - list (drveta)
les - sedimentna stena koja se lako kruni i stvara peskoviti nanos (nem. Loess). Područja se lako prepoznaju po karakterističnom pejzažu, lesnim zaravnima ili peščarama, peskovitim oblastima žute boje.
letište, letovište - letnji pašnjak
lido - peščani sprud
liman - potopljeno rečno ušće, obično sadrži i peščani sprud
lokva - mala bara
lopuh - lekovita biljka (Petasites hybridus)
lozik - vinograd
luč - crni bor
luča - baklja, zrak, svetlost
luka - staroslovenska reč za područje uz vodu
lung - dugačak, dugi (vlaški)
luža - lokva, mulj (staroslov.)
M
mađupnica - manastirska kuhinja sa trpezarijom
mahala, mala - deo sela, zaseok, ali i gradska četvrt (tur)
maja - planinski vrh (alb)
majdan - rudnik (tur. maydan)
majur - seosko imanje, veće poljoprivredno dobro zajedno sa pripadajućim zgradama i samim domaćinstvom (nem)
mlakva - bara, močvarno zemljište
mandra - bačija, skolnište za stoku u hladnim mesecima; takođe i ograda
med, mjed - bakar, bronza (staroslov.)
mejdan - mesto nekadašnjeg boja ili bitke (tur.)
mendula - badem (lat.)
menzulana - postaja, stanica na poštanskoj saobraćajnici
merćez - središte, centar (tur. merkez)
meteriz - otkop od zemlje, rov, šanac
metoh - zemljište u vlasništvu manastira, ne mora nužno da se nalazi uz sam manastir
mezar - grob (tur.), mezarje - groblje
mezra - napušteno imanje ili njiva (tur.)
miljak - komad zemljišta (njive ili vinograda)
miljokaz - beleg, biljeg, mramor, kameni stub koji označava rastojanje u rimskim miljama
mirija - carska zemlja (tur.)
mirine - razvaline, ostaci zida (lat. murus)
mlaka - močvarno tlo, bara
močar - močvara, blatište
moštanica - velika greda na mostu
mrtvaja - bara koja je ostala izvan glavnog toka reke, obično kad reka delimično promeni svoj tok
mrčaj, mračaj - mračna gusta šuma
mulk - slobodno imanje (tur.)
muzga - bara, lokva (staroslov.)
muhadžir - izbeglica (tur.)
musafirhana - drumska gostionica (tur.)
N
naklo - cedilo
nerezina, nerez - zapušteno zemljište, pustopoljina
nugo - ugao (lokalizam)
nurija - parohija (grč.)
O
obršina - brežuljak
odun - drvo (tur.)
odžak - uobičajeno dimnjak, ognjište. U Bosni je sinonim za sredjevekovni dvor, raskošno imanje u koje su mogli da uđu putnici i u kojim je uvek gorelo ognjište na kojem se spremala hrana za namernike. Po svojim dvorovima znamenite porodice su se nazivale odžakovići ili kolenovići.
ogražde, ogražden - ograda
okapina - mala kratka pećina
okolište - okolina
omeđine - tragovi ili ruševine neke građevine (kuće, dvora, tvrđave)
oriz - pirinač
osoje - neosunčana ili senovita padina ili strana planine ili brda
ostrog - utvrda, tvrđava, mesto utvrđeno palisadom (staroslov.)
otes - međnik, međa, granica (starosrp.)
otoka - rečni rukavac, zaliv
P
padež - velika čistina
palanka - manje utvrđenje, isturena stražarnica (tur)
palež - prostor nastao paljenjem i raskrčivanjem šume
palisad(a) - drvena ograda od tesno pobodenih kočeva, podignuta u odbrambene svrhe
palučak - mala livada nepravilnog oblika kraj vode
panađurište - vašarište, izvedeno od panađur (seoski vašar)
paramun - stražara, osmatračnica (grč.)
parlog - zemlja zarasla u korov, neobrađena zemlja
pastr - šaren (staroslov.)
pašište, pasište - pašnjak (arh.)
perior - granica
perivoj - prostran i raskošno uređen vrt (grč. perivolos)
peštera - pećina
petrada - kamenolom (romanski, vlaški)
pirg - kula
piljište - mesto gde se ispira ruda
pimnice - vinski podrumi
plandište - odmorište
plakaonica - mesto na reci ili potoku gde se ispirala ruda
plužina - ravnica (vulg.lat. pluginum)
pljošta - plavno područje, močvara, bara
pod - zaravan podzidana kamenjem da bi se sačuvalo korisno zemljište (Crna Gora)
podgrad, podgrađe - naselje u podnožju srednjevekovnog utvrđenog grada (tvrđave su obično građene na uzvisinama)
poloj - prostor uz reku, vodoplavno zemljište
pojata - staja, takođe i pojilo, koliba, šupa
ponikva - vrtača, oblik kraškog reljefa
potajnica - povremeni izvor, mesto na kojem voda izvire samo u nekim prilikama; javlja se u krečnjačkim predelima kada spiranjem nastane podzemna jama kolenastog preseka i sa širim odvodom nego dovodom.
potecište - poljana na kojoj su se odžavale konjske trke (u srednjem veku)
potes - zemljišna nekretnina
potolina - kotlina, depresija
povija - rečno razvođe u ravnici
povijarac - duža padina koja se odvaja od planinskog venca i završava u ravnici ili na obali reke
povodanj - plavno područje pored reke
pravina - pripadajuće nepokretnosti, ono na šta vlasnik zemlje (oblasti) ima pravo; izraz koji se često sreće u srednjevekovnim poveljama
prćija - imanje dobijeno mirazom (grč. prokio)
prelo - takođe i poselo, okupljalište meštana, radi dogovora, zabave, obaveštavanja, trgovine
prelagnja - planinski prelaz ili prolaz kroz planinski masiv sa jedne na drugu stranu
prerast - prirodni kamena formacija (most) koji natkriljuje reku ili potok
presedlina - planinski prevoj
preslo, preslop - planinski prevoj
prevlaka - uska povrsina kopna koja spaja dva značajnija dela kopna
pripor - zimsko sklonište za ovce od pletenog pruća, pokriveno slamom
prisoje - sunčana strana planine
prnjavor - manastirsko imanje, naselje koje pripada manastiru
prošće - taraba, tradicionalna ograda od granja, plot
prud - sprud
pržina - morski pesak
purgeri, purgari - građani (nem.)
pusta - pustara, nenaseljena zemlja, ravnica (u Panonskom basenu)
R
rakita - jedna vrsta vrbe, (lat. Salix purpurea)
rame - vodoravni deo grebena ispod vrha
raspuće - raskršće, raskrsnica
rastoka - razvođe, bifurkacija, vododelnica
rataj - orač, zemljoradnik
razbojište - poprište boja ili bitke, megdan
razbojna - iskrčena zemlja
razvođe - vododelnica, uzvisina koja deli dva sliva
rđac - žuta boja
redina - zid uz poljske puteve
remeta - pustinjak (grč.)
resnik - vrsta biljke iz porodice glavočika, konopljuša, divljaka (lat. Eupatorium cannabinum)
revir - obala (nem. Revier)
rid - stena
rit - plavno područje
rivine - naziv za krševite ravni isprane i izrovane bujicama
rižište - pirinčano polje
rogoz - vrsta travnate biljke
rosulja - biljni rod sa oko 100 vrsta livadskih trava; takođe i sitna kiša
rovine - 1. rudarski površinski kopovi, 2. močvara, bara (rum.)
rt - kraj poluostrva, ali i ponegde vrh brda
rudina - neobrađena zemlja, područje sa travom za ispašu stoke, takođe i livada sa kamenitom podlogom na kojoj trava prvo sazri (zarudi)
rukomija - posuda za pranje ruku
rupište - mesto gde su kopale jame (zamke) za hvatanje vukova i divljih zveri
rupnik - rudar
ruslo - potok (staroslov.)
rus, rujan, rujav - crven
rusje - trnje (istočna Srbija)
rvenica - jama
rvenik - jarak, rov, kanal; takođe i izvor
ržana, rženica - raž (žitarica)
S
samar - sedlo (tur.) , koristi se u smislu planinski prevoj
samokov - topioničarsko postrojenje
sandžak - vojna i administrativno-upravna oblast u Turskom carstvu (tur. sancak - zastava). Sandžak se deli na nahije. Više sandžaka čini vilajet.
saraj - dvor, dvorac (tur. saray)
saraorina - rad na izgradnji puta, nadničenje
savak - brana sa jezerom
saz - trska (tur.)
sejalište - zemlja u napuštenom selu koju obrađuju meštani okolnih naselja
selište - napušteno naselje, mada se gdegde koristi i u obrnutom smislu, kao sinonim za selo. Slično kao trgovište, gradište, katunište, crkvište.
siget - ostrvo (mađ. sziget); zemljište ili teren koje je u vreme poplava odvojeno vodom
sinor - međa, seoska granica (grč.)
sinji - plavi
sjenica - prosto sklonište za stoku napravljeno samo natkrivanjem grnama sa lišćem
skala - stena
skakalo - mesto gde se preskače (prelazi) potok ili reka
skok - slap
skit - manastir u kojem žive isposnici
slatina - izvor slane, mineralne vode. Takođe označava i neplodnu zemlju.
sleme, slemen - zaravnjeni deo na vrhu brda
smrdan - barski ili močvarni izvor neprijatnog mirisa
sobrašnica - drvene zgradice u neposrednoj blizini manastira za okupljanje naroda za vreme sabora i praznika
sopot - staroslovenska reč za izvor
sremuš, skrembuš - divlji luk
srez - kotar, srednja administrativna jedinica, manja od okruga, a veća od opštine
stan - mesto boravka, stalno mesto, logor, tabor
strana - zemlja, kraj, predeo
starača - mrtvaja, usahli rukavac reke
stlp, stolp - stub, kula
strana - kosina, padina, opšti naziv za područje
straža, stražba, stražište - označava mesto gde su se držale seoske straže radi odbrane od iznenadnog upada turske vojske
strnjika - strnjište, njiva sa koje je posečeno žito
struga - prorušeni deo ograde na imanju za prolazak stoke
studenac - izvor (hladne) vode
supodina - podnožje planine ili brega, linija po kojoj se planina spaja sa susednim ravničaskim zemljištem
surduk - provalija (tur)
sušica - usahnula, ispošćena zemlja
sutjeska - tesnac, klanac između dva brda
suvača - mlin za žito koji su pokretali konji
suvaja - privremeni vodotok, potok koji presušuje
suvat - pašnjak sa pojilom
svrtanj - rudarsko okno
Š
šanac - odbrambeni rov
šeher - veće tursko naselje otvorenog tipa (utvrđeni gradovi se nazivaju hisar). Pri turskom zauzimanju nekog grada, mesto se zove varoš sve dok muslimani ne postanu većina - tada postaje kasaba. Veće kasabe prerastaju u šeher (Užice, Sarajevo)
šiljegarnik - mesto za napasanje ovaca (jagnjadi) (šilježe - stasalo jagnje)
širina - ravnica, prostrano područje
šiprag - šikara, zemljište obraslo visokim žbunjem
škrapa - brazde u krečnjačkim stenama, veoma neprohodan teren
škrbina - oštar i duboko usečen razmak u grebenu
šlajz - prevodnica, ustava (nem)
štrand - obala (nem)
štavalj - vrsta divljeg zelja
T
tabija - bedem, kamena utvrda (tur)
tamnik - duboki vir
tekija - islamska škola u kojoj se okupljaju sveštenici iz reda derviša (tur)
telek - zemlja, predeo (mađ)
telep - naselje (mađ)
tepe - planinski vrh (tur)
tilva - brdo (rum)
timar - manje zemljišno dobro (tur). Imanje koje je bilo u obavezi da isplaćuje do 2000o aspri svom spahiji.
tinja - blato, mulj ((staroslov.))
tišak - mirno mesto u reci, najčešće pogodno za kupanje
trebež - iskrčena površina predviđena za zemljoradnju
tresak - udar groma (lokaliteti treska, treskavac)
tonja - močvara, tresetište
topila - plitko mesto na reci gde se topi konoplja ili lan
tresava - tresetište, predeo sa nagomilanim blatom i tresetom
troskvište - mesto gde se ostavljala troska, otpadak prilikom livenja metala
trstika, trs, trsje - trska, šaša
tumul - kamena ili zemljana mogila
trap - mladi vinograd (u Primorju); takođe i (iskopana) ostava u zemlji
trošarina - putarina, mesto gde se naplaćivala drumarina
tulari - tobolac, futrola za strele
tumba - grob ( vulg. lat.); takođe i brdo (na jugu Srbije)
tumul - brežuljak koji označava grobno mesto
tur - divlje goveče
turbe - natkrivena grobnica (tur)
tuz - so (tur)
U
ubo, ubao - izvor, zdenac
udut - granica, međa (tur. hudut)
ulišta, uljanik - pčelinjak
usovi - snežne lavine
ustav - rečna brana
urvina, survina - klizište
urvište - ruševina, razvalina (arh.)
utrina - livada, opštinska zemlja, atar
uvor - ušće
uzor - zemljište obrađeno oranjem
V
vagan - posuda za merenje
vajuga - krivina reke, deo yemlje koji reka obuhvata svojim zavojitim tokom (rum.)
vakuf - zadužbina (imanje) u islamu (tur. vakif)
valoge, valožje - krečnjačke doline (uvale) sa izraženim bočnim stranama
valjavica - mesto na reci gde se ispirala tkanina
varda, vardište - straža, stražište, potiče od italijanskog (g)varda
var - tvrđava (mađarski)
vas, ves - selo, mestašce (staroslovenski)
venac - greben
viganj, vignjište - kovačko ognjište
vodojaža - akumulacija, veštačko jezero
vodopađa - rečni sliv, basen
voznik - 1. put kojim mogu preći zaprežna kola 2. jaruga za vuču oborenih drva
vran - crn
vrelo - izvor, kladenac
vrljak - strmina, pobrđe, brdo (južna Srbija)
vrtača, vrtop - kraška udolina ovalnog oblika
vrvina - strma, kozja staza
Z
zabel - deo šume koji se ne seče, odnosno, služi za napasanje stoke, najčešće obeležen guljenjem kore (zabeljivanjem)
zablaće - predeo iza močvare
zabran - manje šumsko područje
zagrađe, zagrađa - ograđeni vrt
zapis - zavetina, potpis, miro, bogomolje - istaknuto osveštano drvo u selu ili njegovoj okolini za koje se veruje da stoji kao zaštitnik sela. Često ima urezan krst. Obično je to hrast, ali se nailazi i na jasen, brest, beli dud i bukve.
zaslon - nasip, štitnik, grudobran
zavala - prostrano kotlinasto udubljenje
zdenac - kladenac, bunar, uređena jama u kojoj se skuplja podzemna voda
zelmet, zeamet - veće zemljišno dobro (tur). Imanje koje je bilo u obavezi da isplaćuje više 20000 aspri vlastelinu.
zgon, uzgon - ograđeno mesto na kom se okuplja stoka
zimište, zimovište - zimski pašnjak, obično u nižim i toplijim predelima
zindan - zatvor, tamnica (pers.)
zubar - evropski bizon
Ž
ždrelo - pećina, jama
žreb, ždreb - deo baštine, komad zemlje određene veličine
žrna - vodenični kamen
župa - kotlina, udolina, obično plodno područje oivičeno visovima. U srednjevekovnoj srpskoj državi župe su bile i administrativne jedinice. U Hrvatskoj se jedinice državne samouprave nazivaju županije. Hrišćanske crkve ]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-5232.html Sat, 13 May 2017 11:47:41 -0400 Sneshko]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-5232.html Ко то каже - ко то лаже да се са детектором не може пронаћи благо?
Уживајте!

http://www.blic.rs/slobodno-vreme/vesti/...ek/p5qfxn3

Поздрав!
Sneshko]]> Ко то каже - ко то лаже да се са детектором не може пронаћи благо?
Уживајте!

http://www.blic.rs/slobodno-vreme/vesti/...ek/p5qfxn3

Поздрав!
Sneshko]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-5120.html Fri, 17 Feb 2017 14:42:03 -0500 nokta]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-5120.html https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-5050.html Fri, 13 Jan 2017 16:15:37 -0500 nokta]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-5050.html https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-4674.html Fri, 10 Jun 2016 11:17:35 -0400 zivkovic.branimir@yahoo.c]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-4674.html https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-4336.html Wed, 16 Dec 2015 15:37:28 -0500 Mudrac]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-4336.html
  Bugarska knjiga o hajdučkim legendama.pdf (Veličina: 4.73 MB / Preuzimanja: 853) ]]>
  Bugarska knjiga o hajdučkim legendama.pdf (Veličina: 4.73 MB / Preuzimanja: 853) ]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-4335.html Wed, 16 Dec 2015 15:31:21 -0500 Mudrac]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-4335.html jedno biće.
S kolena na koleno ovde se prenose priče i tajne o skrivenom blagu koje su hajduci
zakopavali po planinskim vrletima i pećinama.
U krajevima gde su vojevali hajduci, baš uz carski i stambolski put, svi znaju za blago
popa Martina.
Ovdašnji narod veruje da se negde u vrletima baš blizu njihovog mesta, bilo u Sokobanji,
Nišu, Pirotu, Knjaževcu, Žagubici... krije riznica popa Martina ili koja druga - hajdučka,
pre svih, a onda i neka druga, antička.
Na isto verovanje nailazi se i s one strane granice, gde naši susedi, nošeni verom, tragaju
za zlatom popa hajduka.
Pop Martin Himović, kaže legenda, odmetnuo se u hajduke zbog nepravde turske vlasti.
U “Bugarskoj enciklopediji” navodi se da je bio vojvoda, koji je živeo u prvoj polovini
19. veka.
“Pojavljivao se” ili, što bi danas rekli, “operisao je” u mestima, kako se navodi u
enciklopediji suseda, Slivensko, Elensko, Vracansko, Trnovsko, Plovdivsko, Smolensko,
Stranđansko i drugde. U srpskim legendama, opet, njegovi krajevi bili su pirotski, niški,
leskovački, sokobanjski.
U Srbiji, narod pripoveda da je “pop Martin iz Sevlijeva” imao lepu ženu na koju je bio
bacio oko Manuka
-beg. Taj beg stalno je navaljivao da mu u goste dođu pop i popadija, a kada je pop
Martin pristao, dogodila se nesreća. Posle gozbe supružnici su hteli da pođu kući, ali
Manuka-beg stao je ispred vrata ženskih odaja - u to vreme žene su sedele odvojeno od
muškaraca - izvadio nož i rekao: - Ova žena više nije tvoja, nego moja.
U vreme turske vladavine, kada se sili nije smelo suprotstavljati, popu nije ostalo ništa
drugo nego da ode kući sam. Danima je smišljao kako da se osveti begu. Na kraju je
odlučio da ode u planinu i da se tamo pridruži hajducima vojvode Volčana.
Hajdučija mu je dobro išla. Toliko dobro da je brzo napredovao. Izjednačio se sa samim
vojvodom. U međuvremenu, poslali su svog čoveka da radi kao kočijaš kod Manuka......


  Traganje za blagom - mit ili stvarnost.pdf (Veličina: 606.63 KB / Preuzimanja: 127) ]]> jedno biće.
S kolena na koleno ovde se prenose priče i tajne o skrivenom blagu koje su hajduci
zakopavali po planinskim vrletima i pećinama.
U krajevima gde su vojevali hajduci, baš uz carski i stambolski put, svi znaju za blago
popa Martina.
Ovdašnji narod veruje da se negde u vrletima baš blizu njihovog mesta, bilo u Sokobanji,
Nišu, Pirotu, Knjaževcu, Žagubici... krije riznica popa Martina ili koja druga - hajdučka,
pre svih, a onda i neka druga, antička.
Na isto verovanje nailazi se i s one strane granice, gde naši susedi, nošeni verom, tragaju
za zlatom popa hajduka.
Pop Martin Himović, kaže legenda, odmetnuo se u hajduke zbog nepravde turske vlasti.
U “Bugarskoj enciklopediji” navodi se da je bio vojvoda, koji je živeo u prvoj polovini
19. veka.
“Pojavljivao se” ili, što bi danas rekli, “operisao je” u mestima, kako se navodi u
enciklopediji suseda, Slivensko, Elensko, Vracansko, Trnovsko, Plovdivsko, Smolensko,
Stranđansko i drugde. U srpskim legendama, opet, njegovi krajevi bili su pirotski, niški,
leskovački, sokobanjski.
U Srbiji, narod pripoveda da je “pop Martin iz Sevlijeva” imao lepu ženu na koju je bio
bacio oko Manuka
-beg. Taj beg stalno je navaljivao da mu u goste dođu pop i popadija, a kada je pop
Martin pristao, dogodila se nesreća. Posle gozbe supružnici su hteli da pođu kući, ali
Manuka-beg stao je ispred vrata ženskih odaja - u to vreme žene su sedele odvojeno od
muškaraca - izvadio nož i rekao: - Ova žena više nije tvoja, nego moja.
U vreme turske vladavine, kada se sili nije smelo suprotstavljati, popu nije ostalo ništa
drugo nego da ode kući sam. Danima je smišljao kako da se osveti begu. Na kraju je
odlučio da ode u planinu i da se tamo pridruži hajducima vojvode Volčana.
Hajdučija mu je dobro išla. Toliko dobro da je brzo napredovao. Izjednačio se sa samim
vojvodom. U međuvremenu, poslali su svog čoveka da radi kao kočijaš kod Manuka......


  Traganje za blagom - mit ili stvarnost.pdf (Veličina: 606.63 KB / Preuzimanja: 127) ]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-3951.html Wed, 15 Oct 2014 08:40:29 -0400 vladabugarin]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-3951.html "Arheološka nalazišta u Srbiji - Milutin V. Garašanin" u pdf formatu?]]> "Arheološka nalazišta u Srbiji - Milutin V. Garašanin" u pdf formatu?]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-3442.html Fri, 28 Mar 2014 10:15:27 -0400 cane]]> https://www.zakopanoblagosrbija.com/forum/thread-3442.html http://www.scribd.com/doc/135318070/MIT-...noj-Srbiji

"nemoze da steti,a moze mozda da pomogne"...(ako niste vec procitali).
ima jos neke "zanimljive literaturice" (knjizica) na stranici...,pa koga interesuje ta tematika...]]> http://www.scribd.com/doc/135318070/MIT-...noj-Srbiji

"nemoze da steti,a moze mozda da pomogne"...(ako niste vec procitali).
ima jos neke "zanimljive literaturice" (knjizica) na stranici...,pa koga interesuje ta tematika...]]>